Balkan Göçmenleri Platformu | BGP

Balkanlar’da tarihte bu hafta: 23 - 29Mayıs

22 Mayıs 1914:  Türk-Yunan mübadelesinde ilk girişim. Yunanistan Başbakanı Venizelos, Yunanistan’daki Türklerle, Türkiye’deki Yunanlıların mübadele edilmesini kabul ettiğini Bab-ı Ali’ye bir mektupla bildirdi. Fakat araya giren Birinci Dünya Savaşı nedeniyle bu girişim sonuçsuz kaldı. İki ülke arasındaki mübadele, ancak Lozan Barış Konferansı’nda 30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan “Yunan ve Türk Halklarının Mübadelesine İlişkin Sözleşme ve Protokol” ile hayata geçti.

22 Mayıs 1929:  Günümüzde Bulgaristan sınırları içinde bulunan Romanya’ya bağlı Silistre’de Türkler, milli kimliklerini, haklarını ve kültürlerini korumak ve geliştirmek amacıyla Haksöz adlı gazeteyi çıkarmaya başladı.

23 Mayıs 1919: İşgale protesto. İzmir'in İtilaf Devletleri tarafından işgalini protesto için İstanbul’da Sultanahmet Mitingi yapıldı. Her birine yaklaşık 150-200 bin kişinin katıldığı mitingler Türk Ocağı ve Karakol Cemiyeti tarafından 4 kez düzenlendi. Mitinglerde Mehmet Emin Yurdakul, Halide Edip Adıvar, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Rıza Nur, Selim Sırrı Tarcan gibi tanınmış birçok kişi yer aldı.

23 Mayıs 1919: Sofya'dan olumlu adım. Bulgaristan Müslümanları Dini Teşkilatı Yönetmeliği Çar tarafından onaylandı. Aleksandır Stamboliyski liderliğindeki Çiftçi Partisinin iktidarda bulunduğu 1919-23 yılları arasında hem Türk-Bulgar ilişkilerinde hem de Bulgaristan Türklerinin siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel haklarında önemli iyileşmeler yaşandı. 

24 Mayıs 1881: Bab-ı Ali'ye nota. İngiltere, Fransa, Almanya, Avusturya-Macaristan, Rusya ve İtalya'nın İstanbul elçileri, 19 Nisan 1881 tarihinde verdikleri ortak notaya istinaden Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasındaki sınırı yeniden belirleyen anlaşma imzalandı. Anlaşmayla Teselya Yunanistan'a, bırakıldı. Kısaca Yunanistan bir kez daha, emperyalist devletlerin desteğiyle savaşmadan toprak sahibi oldu. 

24 Mayıs 1904: Bulgaristan’ın Rusçuk ilinde Türklerin milli kimlik, haklarını ve çıkarlarını savunan Uhuvet adlı gazete yayın hayatına başladı.

24 Mayıs 1992:  Kosova'dan bağımsızlık adımı. Kosova Arnavutları ülkenin geleceğiyle ilgili olarak halk oylamasına başvurdu.  Seçimlerde ezici çoğunluk, Kosova'nın bağımsızlığından yana oy kullandı. Devlet içinde devlet ilan edilen Kosova’nın ilk Cumhurbaşkanı İbrahim Rugova oldu.

25 Mayıs 1920: Batı Trakya'da direniş ve yeni bir hükümet. Batı Trakya’da başlayan Yunan işgali üzerine askeri boyutta olduğu kadar siyasi boyutta da mücadele verilmeye başlandı. Bölgede yaşananları dünya kamuoyuna duyurmak için Gümülcine’ye bağlı bir köy olan Hemetli’de, hükümet kuruldu. Balkanlarda ilk Türk komitacısı Yüzbaşı Fuat Balkan’ın öncülüğünde “Garbi Trakya Müstakil Hükümeti”nde Bulgar temsilciler de yer aldı.       

27 Mayıs 1920: Batı Trakya’yı işgalde son nokta. Batı Trakya'yı işgale başlayan Yunan kuvvetleri bölgenin en büyük ili Gümülcine’ye girdi. Atina’nın bundan sonraki asıl hedefi Doğu Trakya özellikle de İstanbul’dur. Fakat bu girişim, macera başarısızlıkla sonuçlandı. 

27 Mayıs 1999: Birleşmiş Milletler örgütünden ağır suçlama. Birleşmiş Milletler bünyesinde kurulu olan Eski Yugoslavya Üzerine Uluslararası Ceza Mahkemesi, Yugoslavya Devlet Başkanı Slobadan Miloseviç'i Kosova'daki vahşetin sorumlusu olmakla ve Arnavutlara karşı soykırım yapmakla suçladı. Lahey'deki Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde Bosna'da ve Kosova'da soykırım işlemek suçuyla yargılanan Miloşeviç, davanın sürdüğü bir dönemde 11 Mart 2006'da hücresinde ölü bulundu.

27 Mayıs 1930 Türkiye-Bulgaristan Ticaret ve Seyrüsefer Antlaşması Ankara'da imzalandı. 

 28 Mayıs 1812: İsyancılara af. İmzalanan Bükreş Antlaşması’yla Sırbistan’da Osmanlı Devleti’ne karşı gerçekleştirilen isyana karışanlara genel af ilan edildi. Ancak afla, beklenen fayda sağlanamadı ve isyan devam etti. Dahası isyancılar, Batı’nın baskısıyla bireysel özgürlüğünü elde edebildiğini gördüğünden mücadeleye daha fazla destek vermeye başladı. 

28 Mayıs 1918: Kafkasya’da bağımsızlık ateşi. Kafkasya’da bulunan Azerbaycan, Mehmet Emin Resulzade önderliğinde bağımsızlığını ilan etti. 28 ay bağımsız kalan yeni devlet, 27 Nisan 1920'de Kızıl Ordu’nun ülkede kontrolü ele geçirmesiyle Sovyetler Birliği’nin bir parçası oldu. 30 Eylül 1991'de SSCB çöküşüyle de bağımsızlığını yeniden ilan etti.

28 Mayıs 1919: İstanbul’da işgal ve sürgün. İstanbul’u işgal eden İngiltere önderliğindeki emperyalist güçler, bu ilde bulunan İttihat ve Terakki ileri gelenlerini tutuklayıp Malta'ya sürgüne gönderdi. 20 Kasım 1920’ye devam eden sürgün uygulamasından toplam145 kişi etkilendi. Fakat sürgünle İngilizler amacına ulaşamadı ve bağımsızlık ateşi yanmaya devam etti. 

28 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Paşa, Havza'dan, sivil ve asker yüksek memur ve komutanlıklara, işgallere karşı çıkılan mitingler düzenlenmesini bildirdi. Çağrı olumlu yanıt bulacak ve gerçekleştirilen mitingler ve kurulan düzenli ordu ile verilen Türk Kurtuluş Savaşı 9 Eylül 1922’de zaferle taçlanarak tamamlanmış olacaktır.

28 Mayıs 1954: Türkçe artık resmen bir dünya dili. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO, en çok konuşulan diller arasına Türkçeyi de aldı.  Günümüzde Avrupa’dan Balkanlara, Anadolu’dan Orta Asya’ya kadar geniş bir bölgede kullanılan Türkçe, dünya’da milyonlarca insan tarafından kullanılmaktadır. 

29 Mayıs 1453: Yeniçağ başladı. Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethetti ve Bizans İmparatorluğu'nun varlığını sona erdirdi. Birçok tarihçi için İstanbul'un fethi, Orta Çağın sonunu Yeniçağ’ın başlangıcını simgelemektedir.

29 Mayıs 1912: Bulgar-Yunan ittifakı imzalandı. İtalya’nın Trablusgarp’a saldırısıyla başlayan bu ittifaklar sürecinin ilki Bulgaristan ile Sırbistan arasında gerçekleşti. Yunanistan ile Bulgaristan arasında gerçekleşen bu ittifak anlaşmasıyla iki ülke birbirini Osmanlı Devletine karşı yükümlülük altına sokuyordu. Buna göre bir savaş anında Yunanistan 120, Bulgaristan ise 300 bin kişilik bir kuvvet temin etmeyi taahhüt ediyordu. 

29 Mayıs 1989: Sofya’dan son hamle. Bulgaristan, isim değişikliğine ve asimilasyona karşı direnişe geçen Türklerden kurtulmak için harekete geçti. Onlardan kurtulmak amacıyla Türkleri sınır dışı etmek kararı aldı. 30 Mayısta Todor Jivkov, “kendini Bulgar hissetmeyen ülkeyi terk etsin” demesiyle sınır dışı edilen yüz binlerce Türk, ülkeyi terk edip Türkiye’ye sığınmak zorunda kaldı. Böylece 10-15 yılda bir yaşanan sürgünlerden biri daha hayata geçirilmiş oldu.

30 Mayıs 1740: Osmanlıda ilk kapitülasyon anlaşması. Osmanlı Devleti, Fransa ile imtiyaz yani kapitülasyon antlaşması yaptı. Osmanlı Devleti’nin bir lütfu olarak başlayan bu antlaşma, güçlü olduğu sürece işine yaradı. Fakat daha sonra güç merkezi değişip, Avrupa Devletleri ön plana çıkınca çöküşündeki en büyük etkenlerden biri oldu. Çünkü kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti’nin bir lütfu olmaktan çıkmış, batının Osmanlıya dayattığı bir sömürge aracına dönüşmüştü. 

30 Mayıs 1913:  Londra Anlaşması imzalandı. Anlaşmayla Osmanlı Devleti’nin sınırları Kıyıköy-Enez çizgisinin doğusuna çekildi. Edirne ve Kırklareli Bulgaristan’a, Girit Yunanistan’a verildi. Arnavutluk ise bağımsızlığını kazandı. Kısaca Balkanlarda Osmanlı Devleti’nin siyasi varlığı son buldu. Böylece emperyalist devletler, Türkleri Meriç’in doğusuna atma amaçlarına ulaşmış oldular. 

30 Mayıs 1930: Batı Trakya’da varlık, hak ve özgürlük mücadelesi. Yunanistan’ın kuzeydoğusunda bulunan Batı Trakya’da yer alan İskeçe’de Türkler, İskeçe Türk Ocağı’nı kurdu. Amaç, bölgede yaşayan insanların Türkiye’de yaşanan çağdaşlaşma hareketine paralel bir gelişme göstermesini sağlamak, hak, hukuk ve özgürlüklerini korumasına yardımcı olmaktı. 

30 Mayıs 1992: Yugoslavya’ya ambargo. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Bosna'ya yönelik saldırıları durdurmak amacıyla, Sırbistan’ın kontrolündeki Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’ne ambargo koydu. 

Durhan GÜLER
Ayvalık / Sarımsaklı

YORUM BIRAKIN